|
|
Smurolíur á dráttavélar.
Höfundur: Grétar Einarsson, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Bútæknideild
Í könnunum sem gerðar hafa verið erlendis meðal viðgerðaverkstæða og tyggingafélaga hefur komið í ljós að kostnaðarsömustu viðgerðirnar eru tengdar smurolíunni á vélunum. Aðalástæðurnar má rekja til að allt of sjaldan er skipt um bæði síur og olíur. Ekki er ólíklegt að eitthvað svipað sé upp á teningnum hér á landi.
Eftir tiltekinn notkunartíma missir ólían smureiginleikana samtímis því að í hana setjast ýmis konar óhreinindi sem valda ótímabæru sliti á vélinni. Óhreinar síur geta gefið mikin mótþrýsting sem minnkar líkurnar á því að að olían nái til allra slitflata sem henni er ætlað. Við þannig aðstæður er mikill munur á þrýstingi sitt hvorum meginn við dæluna og við það geta myndast loftbólur í olíunni. Það getur svo aftur leitt til að olíudælan skemmist og málmagnir úr henni dreifast um kerfið. Ef síurnar eru notaðar mjög lengi leiðir það oft til þess að þær rifna með þeim afleiðingum að þær hætta alveg að hreinsa olíuna auk þess sem óhreinindin sem sían var búinn að safna í sig dreifast aftur um smurkerfið. Regluleg síuskipti eru því afar mikilvæg en jafnframt verður að gæta þess að nota síur sem framleiðendur vélanna viðurkenna þar sem eiginleikar þeirra geta verið mjög ólíkir. Það á einnig við um loftsíur.
Eitt af verstu aðskotaefnum sem komast í olíuna er vatn eða vatnsgufa. Það dregur úr smureiginleikum olíunnar og getur jafnframt leitt til þess að ryðpollar myndist á viðkvæmum stöðum. Olían hefur nær enga ísogshæfni gagnvart vatni. Vatn kemst smám saman í olíuna við notkun á vélinni á þann hátt að þegar hún hitnar og kólnar á víxl þéttist rakinn úr loftinu inn í vélinni og blandast þá olíunni. Það sama getur átt sér stað ef olíuílát og reyndar vélarnar líka er geymd utandyra þar sem miklar hitasveiflur eiga sér stað.Oft er notuð einföld aðferð til að kanna hvort vatn er í olíunni. Settur er dropi af olíunni ofan við brennisteininn á eldspýtu. Þegar kveikt er á henni verða smá glæringar við brunann ekki ólíkt og á stjörnuljósi ef að olían er vatnsblönduð. Ella verður bruninn jafn og eðlilegur.
Mikilvægt er að nota þær gerðir af olíu sem framleiðandi mælir með. Ekki er ráðlegt að slá af gæðakröfum í því sambandi. Í nútíma dráttarvélum er oft mjög mikið álag þar sem þær eru aflmiklar. Það samfara því að að iðulega er um mikla niðurgírun að ræða við erfiða vinnu getur myndast gýfurlegt álag á legurnar í gírkössunum. Ef að ekki er notuð "rétt" olía eða hún úr sér gengin geta núningsfletirnir náð að snertast þ.e. að olíuhimnan er ekki það sterk að hún haldi þeim aðskyldum. Það leiðir til þess að núningsfletirnir, eins og t.d. kúlulegur slitna fljótt en þær hafa mesta herslu á ysta yfirborðinu. Það veldur því að ef að ysta yfirborðið nær að slitna vegna ófullnægjandi smurnings slitna fletirnir á tiltölulega skömmum tíma þar sem herslan er minni innar á fletinum.
Rétt er að vekja athygli á því að óhreinindi geta auðveldlega komist í olíuna með vökvaúttökunum. Þau eiga þá greiða leið beint í viðkvæmustu hlutum gíkassana og vökvagírskiptingarnar og geta valdið alvarlegum skemmdum. Því þarf ávalt að gæta þess að endurnýja þéttihringi í vökvaúttökum reglulega. Einnig að hettur og lok á tengjunum séu ávalt á sínum stað þegar þau eru ekki í notkun. Það er ótvírætt minni kostnaður við það en að taka gírkassa eða vökvakerfi til viðgerðar.
Af athugunum á þessum vettvangi má marka að of lág olíustaða á kössum er mjög algeng. Það hefur í för með sér eins og áður sagði ófullnægjandi smurnig og og slitfletir (málmfletirnir) í kerfinu ná að snertast sbr. kúlegur fóðringar. Ástæðurnar fyrir lágri olíustöðu eru aðllega af tvennum toga. Komið getur leki að kerfinu t.d. með áðurnefndum vökvatengjum eða pakkningar og þéttingar gefa sig jafnvel að tengdir vökvamótorar eru ekki þéttir. Einng getur sú staða komið upp að umtalsverðu magni er dælt inn í önnur kerfi t.a.m. sturtuvagnar, þeir skildir eftir eftir með vökvastrokkana útdregna og í þeim verður töluvert mikið magn af dráttarvélaolíunni eftir í vinnutækinu og hæðarstaða olíu verður of lág. Þá gerist það oft að aflvélar eru fluttar milli vinnutækja sem eru olíuknúin. Við það geta blandast saman ólíkar olíutegungdir en það er afar óheppilegt með tilliti til smureiginleika
Að lokum er rétt að benda á að talið er að kostnaður við smurefni og olíur séu um 11-12% af heildarkostnaði við rekstur búvéla. Það er því smávægilegur kostnaður sem sparast við að skipta of sjaldan um olíu og síur á aflvélunum eða nota ódýrari vörur en framleiðendur mæla með. Sparnaður með þeim hætti hefur oft í för með sér ótímabærar og kostnaðarsamar viðgerðir.
Heimildir:Við samantekt efnisins hefur einkum verið stuðst við,
Mats Bohm og Nils Bengtson, (1993). Minska maskinkostnaderna med planerat förebyggande underhold. Meddelande 442. Jordbrugstekniska institutet, Svíþjóð.
|
|
|