|
|
Kaup á dráttarvélum
Gátlisti varðandi vinnuaðstöðu
Gera má ráð fyrir að hinn almenni bóndi hér á landi þurfi að verja nokkur hundruð vinnustundum á ári hverju inn í dráttarvélum eða við vélar þeim tengdum Það er ennfremur ljóst að mörg af hinum alvarlegri slysum í landbúnaði eru tengdar notkun dráttarvéla en auk þess eru ýmis konar langtímaáhrif á veru manna við vinnu í dráttarvél margháttuð. Innan læknisfræðinnar eru vísbendingar um að slakur aðbúnaður í dráttarvélum geti leitt til ýmis konar krankleika svo sem vöðvabólgu í öxlum og mjöðmum og slitgigtar. Þá er einnig þekkt að eins og úr öðrum atvinnugreinum að óhóflegur hávaði getur valdið varanlegum heyrnarskemmdum. Einnig má nefna að ýmiskonar rykmyndun getur valdið margs konar álagi á öndunarfærin. Slæmur aðbúnaður í ökumannshúsi og staðsetning stjórntækja geta auk þess leitt til óþarfa andlegs álags sem má lagfæra með litlum aukakostnaði.
Eftirfarandi umfjöllun er í þessu samhengi ætlað að draga fram í dagsljósið ýmis tæknileg atriði sem unnt er að meta í upphafi þegar kaup á vél eru gerð og ennfremur að meta aðstöðuna á eldri vélum og hvaða úrbætur koma til álita. Við samantekt efnisins er að mestu stuðst við efni sem danska leiðbeiningaþjónustan “Landbrugets Rådgivningscenter” hefur sent frá sér til að auðvelda kaupendum á tiltölulega auðveldan hátt að meta aðbúnað við vélavinnu þegar hugað er kaupum á í nýrri vél. Líklegt er að þeim tíma sem varið er í að gera slíka úttekt, sem tekur jafnvel ekki nema hálfa klukkustund, geti komið í veg fyrir tiltekin tæknileg atriði sem eru að angra menn, jafnvel svo árum skiptir. Matsflokkunum er skipt í 11 flokka, hver flokkur fær tiltekinn stigafjölda þannig að heildarmatið á að gefa nokkuð skýra mynd af aðbúnaðinum.
1. Aðgengi að ökumannshúsi dráttarvélar
Aðgengi inn í og úr dráttarvélum er oft þannig úr garð gert að það veldur slysum. Ökumenn og farþegar þurfa að komast með þægilegum hætti að og frá dráttarvél án þess að eiga á hættu að detta eða festast í hlutum sem skaga út úr gangveginum.
2. Ökumannshús
Stærð á ökumannshúsi og lögun hefur mikla þýðingu fyrir stjórnanda tækisins. Þröngt hús getur haft í för með sér stífar vinnustellingar sem bæði eru þreytandi og geta til lengri tíma litið valdið líkamlegum krankleika. Stærð hússins getur einnig haft áhrif á loftslag umhverfis ökumann. Þá þarf lofthæð í húsinu að vera rífleg einkum þegar ekið á ósléttu undirlagi sömuleiðis þarf það að hafa tiltekna lágmarkslengd til að nægilegt rými sé fyrir fætur.
3. Vinnuaðstaða
Álagið sem ökumaður verður fyrir við akstur ræðst af mörgum samverkandi þáttum Varðandi fyrirkomulag í ökumannshúsi. Þar má nefna útsýni, stjórnbúnað og gerð sætis. Megin málið er að ökumaður þurfi ekki að sitja stífur í sæti sínu heldur sé rými nægilegt til að geta verið í hreyfanlegri vinnustöðu.
4. Útsýni
Mikla þýðing hefur að ökumaður hafi aðstöðu til að sjá vel fram og niður með dráttarvél sérstaklega ef vélin er með framtengi eða moksturstæki. Ennfremur aftur fyrir vélina í átt að vinnutækjum og tengibúnaði milli vinnuvéla og dráttarvélar.
5. Stjórnbúnaður
Stjórnstengur og ástigsbúnaður vélanna þarf að vera þannig að þau séu lipur, innan seilingar og ekki þurfi að beita nema litlu átaki til stjórnunar. Mælt er með að átak sem þarf til að ýta eða toga handfangi þurfi aðeins átak sem svarar 5-20 N. Fótstig eiga ekki að þurfa nema um 45 N (ca 4,5 kg). Hreyfing á handföngum þarf að vera rökrétt þannig þegar handfangi fyrir vinnutæki er lyft þá lyftist tækið. Einnig að þau stjórntæki sem eru þrepaskipt eða stiglaus séu með skýrar merkingar og haldist stöðug í fyrirfram ákveðinni stöðu.
6. Mælabúnaður
Mælibúnaði eða mælum er ætlað að veita stjórnanda nauðsynlegar upplýsinga um ástand ýmissa tækniþátta í vélinni og stöðustillingu á margskonar búnaði á vélinni. Aflesturinn þarf að vera skýr og blasa við ökumanni án þess að þurfi að leiða athyglina frá stjórnun vélarinnar.
7. Hávaði
Hávaði frá búvélum sér í lagi frá dráttarvélum getur verið vandamál bæði fyrir stjórnandann og umhverfið. Hávaði frá mótor og gírkössum magnast oft upp í ökumannshúsi. Mælitæki til að mæla hávaða mæla hljóðþrýstinginn og er notuð einingin desibel (dB). Þau eru með ýmiskonar síum til að dempa hin ólíku tíðnisvið. Algengast er að nota “A-síu” sem nálgast mest mannlega heyrn. Algengt er að miða við að hávaðinn sé ekki meiri en 85 dB (A) að jafnaði yfir átta tíma vinnudag. Fari hávaðinn yfir þau mörk á að setja sérstök aðvörunarskilti á dráttarvélina.
8. Titringur
Koma þarf í veg fyrir of mikinn titring frá dráttarvél á hendur, handleggi, lendar og bak. Til lengri tíma litið getur það valdið skaða á líkamanum og jafnvel leitt til gigtar. Einkum er titringur frá sæti sem leiðir upp í bak varhugaverður.
9. Loftslag í ökumannshúsi
Hlutverk ökumannshúss er m.a. að verja ökumann fyrir veðrum og vindum. Loftræstibúnaður þarf að vera í húsinu með upphitunarkerfi og jafnvel kælibúnaði. Blástursbúnaðurinn í húsinu er með ýmsu móti en að lágmarki þarf að vera hægt að endurnýja loftið nægilega ört og á búnaðinum séu loftsíur þegar unnið er í miklu ryki. Í heitari löndum eru vélarnar oft með kælibúnaði. Oft er miðað við að hægt sé að halda 15 gráðu jafnaðarhita í húsinu jafnvel þó útihiti fari niður í – 10 gráður. Gerð er krafa um jafna loftdreifingu í húsinu.
10. Ljósabúnaður
Sem ökutæki þarf dráttarvélin að uppfylla ákvæði um gerð og búnað ökutækja hvað varðar akstur á vegum. Þar að auki þarf vélin að vera búin vinnuljósum bæði hvað varðar öryggi við vinnu í myrkri og einnig þannig að stjórnandi geti haldið nokkuð eðlilegum afköstum við vinnuna.
11.Reglubundið viðhald.
Allar dráttarvélar þurfa reglubundið viðhald til að halda rekstrarkostnaði í lágmarki. Best er að yfirfara grunnþætti eftirlitsins dag hvern sem vélin er notuð. Í leiðbeiningabókinni eru upplýsingar um hvaða þætti á að taka til skoðunar á hverjum tíma. Grunnþættir eftirlitsins eru smurningur í smurnippla, olíu og síuskipti. Mjög mikilvægt er að skipta reglulega um síur í gírkössum nýrri dráttarvéla sem eru með ýmsar gerðir af sjálfvirkum hraðaskiptingum. Vanræksla á viðhaldi getur valdið ómældu tjóni í viðgerðum auk kostnaðarsamra röskunar á vinnu.
12. Heildarmat á vinnuumhverfi við dráttarvélina.
Tölurnar eru færðar inn í töfluna frá viðkomandi kafla.
Helstu heimildir:
Jens J. Höj, (2002) Arbejdsmilljö på traktorer. Checkliste til brug ved anskaffelse af ny traktor. Landbrugets Rådgivningscenter. Danmark. 19 bls. Bo Wetterblad, (1987) Traktorlære. Landbruksforlaget Oslo. 168 bls.
Grétar Einarsson
Rannsóknastofnun landbúnaðarins
Bútæknideild, febrúar 2004
|
|
|